PrzySłowie

By Polskie Radio S.A.

Listen to a podcast, please open Podcast Republic app. Available on Google Play Store and Apple App Store.


Category: Social Sciences

Open in Apple Podcasts


Open RSS feed


Open Website


Rate for this podcast

Subscribers: 5
Reviews: 0
Episodes: 269

Description

Przy kawie, przy herbacie, przy okazji, przy obcych i znajomych – każda rozmowa jest inna. A gdyby tak spotkać się przy słowie? Porozmawiać o jego sile, smaku i brzmieniu. O tym, które słowa lubimy, a których chcemy unikać; o języku, który nas otacza, i naszym stosunku do niego. Do rozmowy na te tematy zapraszam osoby, dla których język jest narzędziem pracy, partnerem i przyjacielem w codziennym życiu. Do usłyszenia - Mateusz Adamczyk. Nowe odcinki od poniedziałku do czwartku. #slowa #jezyk #przyslowie

Episode Date
Dlaczego o ładnej osobie mówi się "ciacho", o brzydkiej "pasztet"?
May 07, 2026
Skąd się wzięło określenie "kiep" na niedopałek papierosa?
May 06, 2026
Dlaczego na kiepskiego lekarza mówimy konował?
May 05, 2026
Co oznacza i skąd się wzięło powiedzenie "gonić w piętkę"?
May 04, 2026
Język prasłowiański i praindoeuropejski - skąd się wzięła polszczyzna?
Apr 30, 2026
Co mają wspólnego czasowniki "kraść" i "skradać się"?
Apr 29, 2026
Rzadko używane słowa "panicz" i "gołowąs"
Apr 28, 2026
"Czeski błąd", "błąd kardynalny" i... "wiel-błąd"
Apr 27, 2026
"Chwalipięta" i "wiercipięta"
Apr 23, 2026
Pochodzenie słów "śniadanie", "obiad" i "kolacja"
Apr 22, 2026
Dlaczego kłamstwo bywa "wierutne"?
Apr 21, 2026
Co to znaczy "przegrać z kretesem" i co to jest ten "kretes"?
Apr 20, 2026
Skąd pochodzi powiedzenie o kimś, że jest "do rany przyłóż"?
Apr 16, 2026
Tajemnicze słowo "bebok"
Apr 15, 2026
Skąd się wzięła "fajerka" w języku polskim?
Apr 14, 2026
Co oznacza i skąd się wzięło wyrażenie "motyle w brzuchu"?
Apr 13, 2026
Pojechać do Tarnobrzega czy do Tarnobrzegu?
Apr 09, 2026
Skąd się wzięło wyrażenie "krokodyle łzy"?
Apr 08, 2026
Czy słowo "dociekliwy" ma coś wspólnego z cieknącą wodą?
Apr 07, 2026
Prima aprilis - dzień pełen kawałów, dowcipów, żartów i psot
Apr 02, 2026
Wyjątkowa liczba "trzy" w kulturze i języku
Apr 01, 2026
Odmiana nazwisk kończących się literą "o"
Mar 31, 2026
Co oznacza i skąd pochodzi słowo "melepeta"?
Mar 30, 2026
Jak mówimy o męskości? Rozmowa z Marcinem Michalakiem
Mar 26, 2026
Co oznacza powiedzenie "mądrej głowie dość dwie słowie"?
Mar 26, 2026
Co oznacza słowo... "manosfera"?
Mar 25, 2026
Co można "popełnić"?
Mar 24, 2026
Czego godny jest "łagodny"?
Mar 23, 2026
Paulina Mikuła i jej "Prosty poradnik językowy”
Mar 19, 2026
"Pod adresem" i "na adres"
Mar 19, 2026
Dlaczego na seks mówimy... "bara-bara"?
Mar 18, 2026
Co oznacza i skąd pochodzi słowo... "wciornaści"?
Mar 17, 2026
Wyrażenie "jak z płatka"
Mar 16, 2026
Skąd się wzięło określenie "surowy" w odniesieniu do nauczyciela lub rodzica?
Mar 12, 2026
Zrosty, złożenia, zestawienia
Mar 11, 2026
Skąd się wzięło powiedzenie "spuścić nos na kwintę”?
Mar 10, 2026
Wszystko o nazwach pór roku
Mar 09, 2026
Co o słowie "kobieta" każdy wiedzieć powinien?
Mar 05, 2026
Rozwikłujemy zagadkę słowa... "rozwikłać"
Mar 04, 2026
Ostrów Wielkopolski i Ostrów Mazowiecka
Mar 03, 2026
Dlaczego mówimy "feminatyw" a nie "feminatywa"?
Mar 02, 2026
Rozmowa z Izabelą Winiarską-Górską: kropki, kreski i ogonki - historia interpunkcji
Feb 26, 2026
"Gawiedź", "tłuszcza" i "hałastra" - słowo o tłumie
Feb 26, 2026
Kocia morda i ludzka ciekawość
Feb 25, 2026
"Mężaty", "żonata" i... "córkowy"
Feb 24, 2026
O języku depresji w Dniu Walki z Depresją
Feb 23, 2026
Dlaczego mróz bywa siarczysty?
Feb 19, 2026
"Lepszy rydz niż nic" - ale czy chodzi o grzyba?
Feb 18, 2026
Co to znaczy "zarabiać kokosy"?
Feb 17, 2026
"Igrzyska" czy "olimpiada"?
Feb 16, 2026
"Smalić cholewki" i inne zwroty o miłości
Feb 12, 2026
Skąd się wzięła ortografia?
Feb 12, 2026
"Będę pisać" czy "będę pisała"?
Feb 11, 2026
Okiść, śryż i szreń, czyli językowy przewodnik po mroźnej naturze
Feb 10, 2026
Biszkopt, dysymilacja i językowe "letko"
Feb 09, 2026
Małżonka i małżonek
Feb 05, 2026
"Spolegliwy" czyli jaki?
Feb 04, 2026
"Chciałbym" czy "chcę"?
Feb 03, 2026
Dlaczego mówimy "dzień dobry", ale "dobry wieczór"?
Feb 02, 2026
Co można "ogacić"?
Jan 29, 2026
"Podkurek" i "kordialny"
Jan 28, 2026
(Za)łatwić sprawy
Jan 27, 2026
Cisza jak makiem zasiał
Jan 26, 2026
Dania i jej mieszkańcy
Jan 22, 2026
Liczby, cyfry, ilości
Jan 21, 2026
Dlaczego mówimy "grać na zwłokę"?
Jan 20, 2026
Czym są "lada" i "trocha"?
Jan 19, 2026
"Narzeczeństwo" i "wychodzenie za mąż"
Jan 15, 2026
Psia polszczyzna 
Jan 14, 2026
Przyimki "do" i "dla"
Jan 13, 2026
Nienegująca negacja
Jan 12, 2026
"Nieboraczek", "mizeria" i "niebożątko"
Jan 08, 2026
Skąd się wzięło powiedzenie "od zarania dziejów"?
Jan 07, 2026
"Czemu" i "dlaczego" oraz "gdzie" i "dokąd"
Jan 05, 2026
Dlaczego życzymy "do siego roku"?
Dec 30, 2025
Skąd się wzięło powiedzenie "nie zasypiać gruszek w popiele”?
Dec 29, 2025
Nazwy potraw wigilijnych
Dec 23, 2025
Archaizmy w tekstach kolęd
Dec 22, 2025
"I" czy "ii" na końcu wyrazu?
Dec 18, 2025
Skąd wzięły się nazwy dni tygodnia?
Dec 17, 2025
Kiedy powinniśmy mówić "przy pomocy", a kiedy "za pomocą"?
Dec 16, 2025
Skąd się wzięło powiedzenie "dostać kosza"?
Dec 15, 2025
"Szponcić", "67" i "okpa" - co znaczą młodzieżowe słowa roku?
Dec 11, 2025
"Półwysep Helski", "półwysep Helski" czy "półwysep Hel"?
Dec 11, 2025
Jak należy odmieniać takie słowa jak "tłuszcz" czy "materac"?
Dec 10, 2025
"Zagwozdka" - skąd się wzięło to słowo na naszym języku?
Dec 09, 2025
"Szponcić" zwycięzcą plebiscytu na Młodzieżowe Słowo Roku 2025
Dec 08, 2025
"Obudzić się z ręką w nocniku” - skąd się wzięło to wyrażenie?
Dec 04, 2025
Skąd wzięło się określenie "piąta woda po kisielu"?
Dec 03, 2025
Dlaczego "ślepia" służą do widzenia?
Dec 02, 2025
Skoro "wieprzowina" to mięso wieprza, to dlaczego "słonina" nie jest mięsem słonia?
Dec 01, 2025
Neuroróżnorodność w języku i komunikacji
Nov 27, 2025
"Bimber", "biba" i "dyskoteka"
Nov 27, 2025
GOAT, tuff i slay. Jak mówi młodzież? czyli nominacje do Młodzieżowego Słowa Roku
Nov 26, 2025
Powiedzenia: "witać się z gąską" i "kobyłka u płota"
Nov 25, 2025
Skąd się wzięło określenie "szmat czasu"?
Nov 24, 2025
Czym się różni dywersja od sabotażu?
Nov 20, 2025
O "niechlujstwie" i "schludności"
Nov 19, 2025
Dlaczego używamy określenia "rok przestępny"?
Nov 18, 2025
Pochodzenie słów: konsolacja, stypa i poczesne
Nov 17, 2025
Co rośnie na "szczerym polu"?
Nov 13, 2025
"Keczup" czy "keczap"?
Nov 12, 2025
"O ciszy najlepiej mówi się poezją"
Nov 12, 2025
Dlaczego mamy czasownik "odchudzić" zamiast "odgrubić"?
Nov 10, 2025
"Wyprzedaż" czy "wysprzedaż"?
Nov 06, 2025
Skąd wzięło się powiedzenie "od stóp do głów"?
Nov 05, 2025
Czy słowo "podpaska" ma coś wspólnego z "pasem"?
Nov 04, 2025
"Chłopaki" czy... "chłopacy"? Która forma jest poprawna?
Nov 03, 2025
Nazwiska - odmieniać czy nie odmieniać?
Oct 30, 2025
Łazienka, toaleta, wychodek - gdzie król chodził piechotą?
Oct 29, 2025
"Nowo narodzony" czy "nowonarodzony"?
Oct 28, 2025
Tajemnice... liczebników porządkowych
Oct 27, 2025
"Prawi ludzie" i "lewe interesy"
Oct 23, 2025
Skąd się wzięło powiedzenie? "gra niewarta świeczki"?
Oct 22, 2025
Skąd pochodzi słowo "krzesło"?
Oct 21, 2025
Czy słowo "schlebiać" ma coś wspólnego z... chlebem?
Oct 20, 2025
Jak rozmawiać z dziećmi o trudnych sprawach?
Oct 16, 2025
Co trzymamy w portmonetce?
Oct 16, 2025
"Pi razy oko" - liczebniki dla zaawansowanych
Oct 15, 2025
Lista imion... zakazanych
Oct 14, 2025
"Brać coś na tapet" - czym jest ten tapet?
Oct 13, 2025
"Biała broń" - czym się różni od "broni czarnej"?
Oct 09, 2025
"Fajtłapa" i inni... niedoskonali
Oct 08, 2025
"Bezczelny", "chamski", "obcesowy"
Oct 07, 2025
"Parasol" i "parasolka" - czym się różnią i skąd wzięły się języku polskim?
Oct 06, 2025
Skąd się wzięły określenia: "robić coś dla picu" i "pic na wodę fotomontaż"?
Oct 02, 2025
Skąd się wzięło powiedzenie "mieć coś za uszami"?
Oct 01, 2025
Międzynarodowy Dzień Tłumacza - dlaczego ważna jest społeczna świadomość pracy tłumaczy i tłumaczek?
Oct 01, 2025
Historia zapisana w nazwach miejscowości
Sep 30, 2025
"Szewski poniedziałek" - co oznacza to wyrażenie i skąd się wzięło?
Sep 29, 2025
"Na kocią łapę" - dachowce i mruczki w języku
Sep 25, 2025
"Strachy na Lachy" - co oznacza to powiedzenie i skąd się wzięło?
Sep 24, 2025
Skąd się wzięło słowo "wena"?
Sep 23, 2025
Co łączy "bliźniego" z "blizną"? 
Sep 22, 2025
Co trawi dżdżownicę na łące?
Sep 18, 2025
Przymiotniki rodem ze stadniny
Sep 17, 2025
Czy język oddaje nasz stan psychiczny?
Sep 17, 2025
Tajemnice słowa "nie"
Sep 16, 2025
Czy "wybaczyć" ma coś wspólnego ze słowem "baczność"?
Sep 15, 2025
O nazwach potraw: gołąbki, bigos, rosół
Sep 11, 2025
Co łączy żurawia z żurawiną?
Sep 10, 2025
Dlaczego psy szczekają... a nie "hauczą"?
Sep 09, 2025
Skąd się wzięło słowo "grajdoł"?
Sep 08, 2025
Dur brzuszny i inne choroby
Sep 04, 2025
"Ale jaja!" czyli język humoru
Sep 03, 2025
Dlaczego tak bardzo męczą nas spotkania online?
Sep 02, 2025
Skąd się wzięło i co oznacza wyrażenie "od sasa do lasa"?
Sep 01, 2025
Skąd bierze się hejt?
Aug 28, 2025
Czeszczyzna i polszczyzna...
Aug 27, 2025
Jak mówimy o technologii i sztucznej inteligencji?
Aug 27, 2025
"Ale laska" - skąd się wzięło to powiedzenie?
Aug 26, 2025
Czy "picie duszkiem" ma coś wspólnego z... duchami?
Aug 25, 2025
"Nudy na pudy" - czym są tytułowe pudy i skąd wzięły się w języku?
Aug 21, 2025
"Cykać się" i "mieć pietra" - o strachu w języku
Aug 20, 2025
Niedosłownie o "bawełnie", "banialukach" i "ogródku"
Aug 19, 2025
Skąd się wzięło powiedzenie "**anie w banie"?
Aug 18, 2025
Co wspólnego mają ze sobą słowa: "prysznic", "nikotyna" i "gadżet"
Aug 14, 2025
Dziś prawdziwych waćpanów już nie ma...
Aug 13, 2025
Plebiscyt Mistrz Mowy Polskiej
Aug 13, 2025
Geneza słów: "na pohybel", "sczeznąć" i "nieboszczyk"
Aug 12, 2025
Różne znaczenia słowa "pyszny"
Aug 11, 2025
Logiczna interpunkcja
Aug 07, 2025
Język migowy i migany
Aug 06, 2025
Nielogiczności w polszczyźnie
Aug 05, 2025
Krótka historia... wulgaryzmów
Aug 04, 2025
Z notesika grypsownika - gwara przestępcza
Jul 31, 2025
Co dawniej uznawano za błąd językowy?
Jul 30, 2025
Język chorób psychicznych
Jul 29, 2025
Do diaska czyli gdzie?
Jul 28, 2025
Winda i toaleta - kłopotliwe miejsca spotkań
Jul 24, 2025
Co mówimy przez sen?
Jul 21, 2025
Kłopotliwe w wymowie końcówki wyrazów
Jul 17, 2025
Kabaret może mieć twarz kobiety. Przypominamy rozmowę z Joanną Kołaczkowską
Jul 17, 2025
Język dubbingu i musicalu - rozmowa z Marcinem Francem
Jul 16, 2025
O akcentowaniu w języku polskim
Jul 15, 2025
"Wisi mi to...kalafiorem”
Jul 14, 2025
Dlaczego często narzekamy?
Jul 10, 2025
"Sam jak palec" - ręce, dłonie i stopy w języku
Jul 09, 2025
Pochodzenie podobnych wyrazów
Jul 08, 2025
Anachronizmy w języku polskim
Jul 07, 2025
Dlaczego warto uczyć się nowych wyrazów?
Jul 03, 2025
Dokąd zmierza polszczyzna? O tendencjach rozwojowych języka
Jul 02, 2025
Prochowiec i inne ciuchy
Jul 02, 2025
Czy nazywam się Asia - jest poprawne?
Jul 01, 2025
Jak uczymy się mówić?
Jun 30, 2025
Kłopotliwe formy zaimka "ta" - czyli "tę" i "tą"
Jun 26, 2025
Kropka nienawiści i inne kropki
Jun 25, 2025
Skąd się wzięło powiedzenie "głupi jak but"?
Jun 24, 2025
Skąd się wzięło słowo "ojciec"?
Jun 23, 2025
Nic dwa razy się nie zdarza - rzecz o podwójnych zaprzeczeniach
Jun 18, 2025
Tajemnice frazeologizmów
Jun 17, 2025
Jak nazwać męża... prezydentki?
Jun 16, 2025
Rzecz o słowach, które się mylą
Jun 12, 2025
Skąd wzięła się "Polska"?
Jun 11, 2025
Czy słowniki w dzisiejszych czasach są tylko ozdobą bibliotek?
Jun 10, 2025
Co można "popełnić", a czego nie?
Jun 09, 2025
Co można wyczytać z charakteru pisma?
Jun 05, 2025
Jaka była tegoroczna matura?
Jun 04, 2025
Sztuka i sztuczność. Co mają wspólnego?
Jun 04, 2025
Czy da się uprościć... ortografię?
Jun 03, 2025
Etymologii słowa "dziecko"
Jun 02, 2025
Gest środkowego palca
May 29, 2025
Mea culpa! Latynizmy w polszczyźnie
May 28, 2025
Język komunikacji z... psami
May 27, 2025
Wszystko o słowie "matka" w Dniu Matki
May 26, 2025
Masło maślane i inne redundancje
May 22, 2025
Motywujące słowa - o języku coachingu
May 21, 2025
Jak poprawnie przejść na "Ty"?
May 21, 2025
Co to są homofony, homografy i homonimy?
May 20, 2025
Gwara podhalańska, zwana potocznie góralską
May 19, 2025
Króciutko o zdrobnieniach
May 15, 2025
Bajtel i laczki - śląszczyzna w języku
May 14, 2025
Gwara krakowska
May 13, 2025
Gwara poznańska
May 12, 2025
Stasia Budzisz o Kaszubach i kaszubszczyźnie
May 08, 2025
Wszystko o słowie "grill"
May 08, 2025
Seksualizmy kiedyś i teraz
May 07, 2025
Pokrewieństwa czyli... świekra, wuj, stryj i stryjenka
May 06, 2025
Słów kilka o językowej modzie
May 05, 2025
Treść ukryta w skrótowcach
Apr 30, 2025
"Nielogiczne" słowa, jaka jest ich geneza?
Apr 29, 2025
Tajemnicze słowo... "pantałyk"
Apr 28, 2025
Geneza nazw posiłków
Apr 24, 2025
Bogactwo gwar i dialektów polszczyzny
Apr 23, 2025
Leksykalizacja w praktyce
Apr 23, 2025
Skąd wzięło się powiedzenie "pal go sześć"?
Apr 22, 2025
Językowy niezbędnik na Wielkanoc
Apr 17, 2025
Młodomowa czyli o języku młodzieży
Apr 16, 2025
Co nam daje mówienie do siebie?
Apr 14, 2025
Solenizant czy jubilat?
Apr 10, 2025
Rozmowa o języku poppsychologii
Apr 09, 2025
Młodość i starość w języku
Apr 09, 2025
Neuratywy - słowa ukute na neutralne wersje słów nacechowanych płciowo
Apr 07, 2025
"Mam to na końcu języka"
Apr 03, 2025
Wszystko o imiesłowach
Apr 02, 2025
Nieoczywiste zdrobnienia imion
Mar 31, 2025
Jerzy Kisielewski o zmianach w języku
Mar 12, 2025
Improwizacja na scenie i poza nią
Feb 12, 2025
Jak przełożyć język sztuki na język słowa?
Jan 30, 2025
Jak nie ranić słowem osób LGBTQIAP+?
Jan 08, 2025
Jakie smaczki można znaleźć w nazwach tradycyjnych wigilijnych potraw?
Dec 18, 2024
Przemoc. Jak na nas wpływa, jak ją identyfikować i jak się przed nią bronić?
Dec 11, 2024
Językowe pułapki w pytaniach i odpowiedziach
Dec 04, 2024
O pochodzeniu, znaczeniu i niuansach językowych nazwisk w języku polskim
Nov 27, 2024
Azbest, cringe i skibidi. O Młodzieżowym Słowie Roku i języku najmłodszych
Nov 13, 2024
Wpływ literatury na kształtowanie języka
Nov 06, 2024
Śmierć. Jak o niej dzisiaj myślimy, czy i jak mówimy? Czy w ogóle ją akceptujemy?
Oct 30, 2024
Tłumaczenie od kulis. Jak wygląda praca przy przekładzie książek?
Oct 23, 2024
Wszechobecna dezinformacja. Czy możemy się przed nią skutecznie bronić?
Oct 16, 2024
Grzeczność, etykieta i savoir-vivre. Jak stosować je na co dzień?
Oct 09, 2024
Poprawność językowa wobec osób z niepełnosprawnościami
Oct 02, 2024
Dziadurzenie w codziennej mowie. Czym jest i jak je rozpoznać?
Sep 25, 2024
Nasze ciało: jak o nim mówimy, jak się z nim komunikujemy
Sep 18, 2024
Dlaczego język budzi tak wiele emocji? Paulina Mikuła o "mówieniu inaczej"
Sep 11, 2024
Przychodzi pacjent do lekarza i... w jaki sposób rozmawiają?
Sep 05, 2024
Po co nam poprawność językowa, kto ustala jej zasady i ich pilnuje?
Aug 29, 2024
Rozwój mowy u dzieci i problemy logopedyczne dorosłych. Jak im zaradzić?
Aug 22, 2024
Dlaczego wciąż stygmatyzujemy osoby cierpiące na choroby psychiczne?
Aug 08, 2024
Kłopoty z poprawną polszczyzną – zawiłości psycholingwistyki
Jul 25, 2024
Inne spojrzenie na polszczyznę. O nauczaniu języka polskiego jako obcego
Jul 18, 2024
"Aktorstwo dubbingowe to nie jest papugowanie". Agnieszka Kunikowska - królowa dubbingu i Mistrzyni Mowy Polskiej
Jul 11, 2024
Prof. Michał Rusinek i "Nadbagaż", czyli felietony z podróży oraz opowieści o języku
Jun 27, 2024
Młodzież wobec języka polskiego. Dr Aleksandra Korczak: to bardzo zróżnicowana grupa
Jun 20, 2024
Prościej, czyli lepiej. Jak zmienić język pism urzędowych?
Jun 13, 2024
Nowe zasady pisowni w języku polskim. Prof. Kłosińska: staraliśmy się usunąć nieścisłości
Jun 06, 2024
Wystąpienia publiczne: koszmarny stres, który można opanować?
May 30, 2024
Popularyzowanie polszczyzny w internecie. Kamila Kalińczak: lepiej jest polecać się nawzajem
May 23, 2024
Złość, lęk i inne emocje w języku polskim. Jak je wyrażamy?
May 16, 2024
Feminatywy - nowy wymysł czy wiekowy środek językowy?
May 09, 2024